دانشگاه تبریز فصلنامه پژوهش های نوین روانشناختی 2322-3340 20 80 2025 12 22 Comparing the Effectiveness of Cognitive-Behavioral Therapy and Hypnotherapy on Health-Related Quality of Life in Postmenopausal Women with Irritable Bowel Syndrome مقایسه اثربخشی درمان شناختی- رفتاری و هیپنوتراپی بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت زنان یائسه مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر 16 31 20893 10.22034/jmpr.2025.67830.6712 FA جمشید هاشمی دانشجوی دکتری روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران مجید صفاری نیا گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران احمد علی پور گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 06 13 This  study aimed to compare the effectiveness of cognitive-behavioral therapy (CBT) and hypnotherapy on health-related quality of life in postmenopausal women with irritable bowel syndrome (IBS). This quasi-experimental study was conducted with a pretest-posttest design with control group and 2 month follow-up 2 month. The statistical population of the research was all postmenopausal women with IBS in Tehran city during winter of 2025. A total of 45 women patients diagnosed with IBS were then randomly divided into three groups: a CBT group (n=15), a hypnotherapy group (n=15), and a control group (n=15). The first experimental group underwent 8 sessions of 90<strong>-</strong>minute CBT, and the second experimental group underwent 8 sessions of 90<strong>-</strong>minute hypnotherapy. Data were collected using the Irritable Bowel Syndrome Quality of Life (IBS-QOL) questionnaire developed by Patrick et al. (1998).<strong> </strong>Repeated Measure and the Bonferroni post hoc test were used for data analysis. The data analysis software was SPSS version 29. The results showed that both interventions had a significant effect on health-related quality of life (Ita=0.75, Sig=0.001, F=127.07). In addition, the results of Bonferroni post hoc test showed that CBT is more effective than hypnotherapy on health-related quality of life (p<0.05). Based on the results, cCBT and hypnotherapy can both be used as treatment method to improve health-related quality of life in postmenopausal women with IBS, with CBT showing greater effectiveness and thus having a higher priority for clinical use. هدف پژوهش مقایسه اثربخشی درمان شناختی-رفتاری و هیپنوتراپی<em> </em>بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت زنان یائسه مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر بود. نوع طرح پژوهش نیمه‌آزمایشی با پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل و پیگیری 2 ماهه بود. جامعه آماری پژوهش کلیه زنان یائسه مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر مراجعه کننده به کیلینک‌های گوارش شهر تهران در زمستان سال 1403 بودند. تعداد 45 زن به صورت تصادفی ساده در 3 گروه شناختی-رفتاری (15 زن)، هیپنوتراپی (15 زن) و گروه کنترل (15 زن) قرار گرفتند. سپس گروه‌­ آزمایش اول تحت 8 جلسه 90 دقیقه‌ای درمان شناختی-رفتاری و گروه آزمایش دوم 8 جلسه 90 دقیقه‌ای هیپنوتراپی قرار گرفتند. از پرسشنامه کیفیت زندگی سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS-QIL-34) پاتریک و همکاران(1998) به منظور گردآوری اطلاعات استفاده شد. از تحلیل واریانس با اندازه‏گیری مکرر و آزمون تعقیبی بن‌فرونی برای تحلیل داده‌ها استفاده شد. نرم افزار تحلیل داده‌ها SPSS نسخه 29 بود. نتایج نشان داد هر دو مداخله مذکور در مرحله پس‌آزمون و پیگیری اثربخشی معناداری بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت داشته است (ƞ²=0/75 ،Sig=0/001 ،F=127/07). همچنین نتایج آزمون تعقیبی نشان داد که درمان شناختی-رفتاری اثربخشی بیشتری نسبت به هیپنوتراپی بر بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت دارد (0/05>p). می‌توان نتیجه‌گیری کرد که، در راستای بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در زنان یائسه مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر در مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی می‌توان از نتایج این پژوهش استفاده کرد و تقدم استفاده در بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت زنان یائسه مبتلا به سندرم روده تحریک‏پذیر با درمان شناختی-رفتاری است. https://psychologyj.tabrizu.ac.ir/article_20893_b1b7bd09eeb652c566e10eebb4df0747.pdf